Có một loài quả cây đến từ "thiên đường"

Đó là quả Gấc tuy xù xì gai góc nhưng lại là mỹ vị nhân gian bởi cho màu đỏ thắm trong các món ăn thức uống hoặc là nguồn dinh dưỡng rất quý giá cho sức khỏe chúng ta.

Gấc tên khoa học là Momordica cochinchinensis (Lour) Spreng là loại cây dây leo thân mềm, họ bầu bí nhưng là loại cây lâu năm, trồng 1 lần cho thu quả cả chục năm. Có lẽ do gấc thuận hợp với khí hậu nhiệt đới ẩm và thổ nhưỡng nước ta nên Việt Nam là một trong những nơi trồng gốc nhiều nhất và được coi là bổ dưỡng nhất trên thế giới.

1. Thành phần dinh dưỡng trong quả gấc chín đỏ:

Trong 100g thịt gấc có chứa 15 mg carotene tiền vitamin A (Carotene chứa nhiều trong phần màng đỏ bao quanh hạt gấc và dầu gấc) và 16 mg lycopen. Gấc càng chín thì hàm lượng carotene sẽ giảm còn hàm lượng lycopen lại tăng lên. Ngoài ra, các carotene trong gấc liên kết với các axit béo mạch dài, tạo ra kết quả nó có tính hóa sinh học cao hơn.

Ngoài ra, quả gấc cũng chứa nhiều lycopen, vitamin E và vitamin F. Điều này biến dầu gấc trở thành nguồn nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, dược phẩm như: Sản xuất các loại thực phẩm chức năng chống suy dinh dưỡng, chống lão hóa, sản xuất các loại màu thực phẩm tự nhiên và tham gia vào nền công nghiệp mỹ phẩm.

Lycopen có nhiều trong gấc có màu như các quả đu đủ, cà chua…Hàm lượng lycopen trong gấc cao gấp 70 lần cà chua. Chất lycopen có tác dụng giảm tỷ lệ ung thư hệ thống tiêu hóa (dạ dày, trực tràng, kết tràng…).

Trong gấc còn chứa Curcumin là một chất chống oxy hóa mạnh, chống lão hóa điển hình có trong gấc (chống oxy hóa gấp 300 lần vitamin E).

2. Các lợi ích sức khỏe của quả gấc

• Tăng cường miễn dịch, phòng chống ung thư

Trong thành phần quả gấc có chứa rất nhiều chất chống oxy hóa (beta caroten, polyphenol và flavonoid, lycopen, alphatocoperol, curcumin...) có tác dụng loại bỏ các gốc tự do. Bên cạnh đó, gấc còn có chứa  nhiều Omega 3 và 6, có tác dụng sửa chữa các tổn thương DNA. Nên gấc được chứng minh là có tác dụng nâng cao sức đề kháng, phòng ngừa nhiều bệnh tật trong đó có ung thư và cũng làm chậm sự nhân lên của các tế bào ung thư. Gần đây, nhiều minh chứng cho rằng loại quả này có chứa một loại protein đặc biệt giúp ngăn chặn sự gia tăng của các tế bào ung thư. Vì lý do cụ thể này, gấc đang được nghiên cứu để có thể đưa vào phòng ngừa và điều trị bệnh ung thư.

Theo các nghiên cứu khoa học chứng minh rằng, những người thường xuyen ăn cà chua, khoai lang có khả năng giảm tới 50% nguy cơ mắc các bệnh ung thư. Trong cà chua, khoai lang có chứa chất lycopen, là một chất có tính chống oxy hóa mạnh. Nhưng hàm lượng chất lycopen trong gấc cao hơn 70 lần trong cà chua nên sẽ cho hiệu quả vượt trội hơn nhiều.

Nhiều nghiên cứu cho thấy các hợp chất của carotene, lycopen, vitamin E (cotopherol) có trong dầu gấc giúp làm vô hiệu hóa 75% các chất gây ung thư, nhất là ung thư vú.

• Chống thiếu máu

Gấc chứa rất nhiều sắt cũng như vitamin C và axit folic, do đó nó có lợi cho việc phòng ngừa bệnh thiếu máu. Các nhà khoa học đã đề nghị tìm ra nguyên nhân gây thiếu máu và tùy thuộc vào tình trạng bệnh mà bắt đầu cho người bệnh sử dụng loại trái cây này. Do đó, ăn thường xuyên gấc rất có lợi cho việc khắc phục các vấn đề về thiếu máu.

• Ngăn ngừa các bệnh tim mạch

Chất Lycopene, carotenoid, polyphenol, flavonoid, omega 3, omega 6 có nhiều trong gấc cũng có thể giúp bạn giảm giảm cholesterol xấu trong máu, làm bền thành mạch từ đó giảm nguy cơ đột quỵ và nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch. 

• Cải thiện thị lực

Gấc có chứa nhiều beta carotene, vitamin A, lycopene, lutein và một số dưỡng chất khác, rất tốt cho thị lực, phòng ngừa bệnh đục thủy tinh thể và một số vấn đề về mắt khác.

• Chống trầm cảm

Trầm cảm là tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, biểu hiện bằng việc một người cảm thấy rất buồn, tuyệt vọng, bản thân không quan trọng và thường không thể sống một cách bình thường. Tuy nhiên, khi ăn gấc thường xuyên sẽ giúp khắc phục vấn đề về thần kinh vì nó rất giàu selen, khoáng chất và vitamin, những chất quan trọng đối với hệ thần kinh, có thể giúp chống lại bệnh trầm cảm.

• Duy trì tuổi thanh xuân và ngăn ngừa lão hóa

Nhờ các chất chống oxy hóa mạnh như beta-carotene, lycopene, curcumin... nên làm ức chế quá trình lão hóa, tăng hoạt động của tế bào, giảm căng thẳng, duy trì vẻ tươi trẻ của làn da và xây dựng lại cấu trúc collagen dưới da  từ đó giúp da mịn màng, giảm nếp nhăn, mờ thâm mụn, sáng rỡ.

• Hạn chế nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt

Gấc chữa lành u xơ tiền liệt tuyến và cải thiện lưu lượng nước tiểu. Phần cùi ngọt xung quanh hạt gấc có lượng lycopene gấp 70 lần so với lượng có trong cà chua... Vì vậy, gấc được khuyến khích sử dụng thường xuyên để chống lại các vấn đề về u xơ tuyến tiền liệt.

• Chữa sưng đau xương khớp:

Trong nền Y Học Cổ Truyền Việt Nam và Trung Quốc, hạt gấc có thể thay thế cho mật gấu để điều trị các trường hợp chấn thương, sưng đau, bệnh quai bị.

3. Những lưu ý khi ăn quả gấc

Dù quả gấc rất tốt nhưng chúng ta không nên lạm dụng và cần lưu ý những điểm sau:

- Những quả gấc vừa chín và còn tươi ngon sẽ có chứa nhiều dưỡng chất nhất. Quả gấc có thể ăn sống được nhưng có nguy cơ cao gây đầy bụng, ngộ độc, do đó, gấc thường được nấu chín trước khi ăn. Phần thịt quả gấc thường được dùng để nấu xôi, làm dầu gấc, làm mứt dừa gấc, sinh tố gấc... Những món ăn này hấp dẫn, thơm ngon và rất quen thuộc với người Việt.

- Ăn quá nhiều gấc có thể dẫn đến dư thừa beta-caroten, tình trạng tích tụ beta-caroten trong gan có thể dẫn đến ngộ độc và gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

- Dầu gấc có chứa nhiều dưỡng chất và rất tốt cho sức khỏe nhưng ăn quá nhiều lại dẫn đến nhiều nguy hại cho sức khỏe. Người lớn chỉ nên uống 1 – 2ml dầu gấc mỗi ngày. Nên uống trước khi ăn và có thể chia thành 2 lần uống trong ngày. Khi đang uống dầu gấc, bạn cũng cần điều chỉnh chế độ ăn của mình, không nên ăn những loại rau củ quả có chứa nhiều beta-caroten, chẳng hạn như đu đủ, bí đỏ, cà rốt, đu đủ để tránh nguy cơ bị vàng da.

- Không nên bỏ màng đỏ quanh hạt gấc vì nó rất tốt cho mắt, cải thiện bệnh khô mắt và giúp tăng cường thị lực.

- Cẩn thận khi dùng hạt gấc để tránh ngộ độc: Chỉ nên dùng hạt gấc để bôi da, không nên dùng qua đường uống một cách bừa bãi. Chỉ sử dụng hạt đã nướng chín.

- Cách chọn và bảo quản gấc: Khi chọn gấc, bạn nên lưu ý, chọn những loại quả có dáng tròn đều, gai nở, có vỏ màu đỏ, cầm chắc tay. Nên chọn quả còn nguyên, không bị vỡ hoặc dập.

- Muốn bảo quản gấc được lâu, bạn có thể bổ đôi quả gấc, sau đó múc nhân bên trong ra ngoài. Tác bỏ hạt và lấy lại phần thịt gấc. Sau đó, bạn chia nhỏ thành từng phần, đóng hộp hoặc bọc lại bằng màng bọc thực phẩm hay túi ni lông và gói kín, rồi bảo quản trong ngăn đông của tủ lạnh. Khi dùng gấc, bạn cho rã đông trước khi chế biến. Nếu để trong ngăn mát, chỉ dùng gấc trong vòng 1 tuần nhưng nếu nấu đông lạnh có thể dự trữ gấc trong cả năm.

Quả gấc thật không tầm thường, không chỉ được dùng nhiều trong thực phẩm mà còn là một vị thuốc quý, rất tốt cho sức khỏe. Hi vọng những thông tin trên hữu ích cho bạn.

Thắm Lê tổng hợp theo vinmec.com & một số nguồn khác